Op locatie Zuydwijk van Topaz en bij WZH Hoge Veld vonden onlangs twee verdiepende sessies plaats met Teun Toebes, als onderdeel van het project De mens zien die (ook) dementie heeft. In dit project staat centraal hoe we mensen met dementie blijven zien als volwaardige mensen, met wensen, voorkeuren en een eigen identiteit, en wat dat betekent voor ons dagelijks handelen.
Tijdens de sessies bekeken collega’s gezamenlijk de documentaire Human Forever, gevolgd door een open gesprek met Teun over de thema’s, dilemma’s en vragen die de film opriep. De uitwisseling was eerlijk, scherp en hoopvol; precies de combinatie die nodig is om anders te durven kijken naar dementie.
De toekomst van het verpleeghuis
In beide sessies ontstond een gesprek over de toekomst van het verpleeghuis. Verschillende deelnemers merkten op dat Human Forever soms voelt als een ‘ideaalbeeld’. Tijdens het gesprek werd dit beeld echter genuanceerd: de voorbeelden uit de documentaire zijn geen theoretische wensdroom, maar praktijken die wereldwijd al bestaan.
Het gaat niet om een perfect model, maar om het inzicht dat het anders kán, en dat sommige plekken dat al dagelijks laten zien. Daarmee verschuift de vraag van ‘is dit haalbaar?’ naar ‘wat vraagt het van ons om dit te realiseren?’
Die verschuiving in denken, van ideaal naar realistisch perspectief, gaf herkenning en energie bij de deelnemers om het anders te gaan doen.
Vrijheid en veiligheid: een voortdurende afweging
Tijdens beide sessies werd uitgebreid stilgestaan bij het spanningsveld tussen vrijheid en veiligheid. Het is een thema dat in de dagelijkse praktijk voortdurend terugkomt.
Medewerkers deelden situaties waarin bewoners graag zelfstandig naar buiten of naar huis willen gaan. Dit leidt soms tot bezorgdheid of boosheid bij familieleden, wat de druk op medewerkers vergroot. Een vraag die regelmatig naar voren kwam: waar eindigt mijn verantwoordelijkheid en waar begint de autonomie van de bewoner?
Ook werd besproken hoe je bewoners vaker de mogelijkheid kunt geven om naar buiten te gaan, zeker wanneer tijd en personeel beperkt zijn. De wens om hier creatiever mee om te gaan werd breed gedeeld, maar het vraagt in de praktijk vaak om anders organiseren en samenwerken.
Familie: samen zoeken naar wat goed is
Een ander centraal thema was de samenwerking met familie. Familie speelt een belangrijke rol in het leven van bewoners, maar heeft soms andere zorgen of verwachtingen dan de bewoner zelf.
Medewerkers gaven voorbeelden van situaties waarbij de wens van een bewoner haaks stond op wat familie graag wilde, bijvoorbeeld rond risico’s, dagelijks ritme of de wens om naar buiten te gaan. Dat roept vragen op als:
- Hoe neem je familie mee in een manier van denken die meer uitgaat van ruimte, keuzevrijheid en leven in plaats van ‘toezicht’ en beheersing?
- Hoe ga je om met risico’s die je als medewerker zorgvuldig kunt afwegen, maar die familie moeilijk vindt te accepteren?
- En hoe houd je het gesprek open en respectvol, ook wanneer perspectieven botsen?
Deelnemers herkenden dat deze gesprekken soms spannend zijn, maar ook dat ze essentieel zijn voor het creëren van een leefomgeving waarin bewoners zich gezien en gehoord voelen.
Tot slot
De sessies bij Topaz en WZH lieten zien hoeveel er mogelijk wordt zodra we het leven van mensen met dementie opnieuw centraal durven zetten. Door samen te kijken naar wat wél kan, ontstaat ruimte voor meer vrijheid, gewone dagelijkse dingen en keuzes die passen bij iemands eigen ritme.
De gedeelde voorbeelden en dilemma’s maakten duidelijk hoe belangrijk het is om niet alleen veiligheid te organiseren, maar vooral een plek te creëren waar mensen kunnen leven. Door op deze manier met elkaar in gesprek te zijn, werd ook zichtbaar hoe binnen beide locaties al initiatieven ontstaan om dingen anders te doen. De inzichten uit deze bijeenkomsten vormen daarmee een sterke basis voor de volgende stappen binnen het project De mens zien die (ook) dementie heeft.
Over de mens zien die ook dementie heeft
Waar zitten spanningen tussen de behoeftes van mensen met dementie aan de ene kant en professionele standaarden en opvattingen aan de andere kant? En hoe kun je op een praktische manier passende zorg en ondersteuning geven aan mensen met dementie? Met deze vragen gaan teams in 3 zorgorganisaties aan de slag door participatief actieonderzoek te doen.
De teams bestaan uit zorg- en welzijnsprofessionals, studenten, mensen met dementie en naasten. Betrokken organisaties: Hogeschool Inholland, Vilans, mboRijnland, Woonzorgcentra Haaglanden, TopaZ, Article 25 Foundation. Ook zijn de volgende rollen en perspectieven vertegenwoordigd: ethicus, cliënt, persoon met dementie en mantelzorger. Het project wordt gefinancierd door ZonMw.
